CI/CD là cách làm việc trong đó mỗi thay đổi của phần mềm được tự động kiểm tra trước khi đưa lên hệ thống thật, rồi việc đưa lên cũng theo một quy trình lặp lại được. CI là tích hợp liên tục (continuous integration): mỗi khi lập trình viên nộp một thay đổi, máy chạy kiểm tra ngay. CD là triển khai liên tục (continuous delivery hoặc deployment): sau khi qua kiểm tra, thay đổi được đưa lên theo các bước đã định sẵn.
Với chủ doanh nghiệp, lợi ích dễ hiểu nhất là: khi phần mềm được cập nhật hoặc thêm tính năng, khả năng làm hỏng một chức năng đang chạy tốt giảm đi, vì có một lớp kiểm tra tự động đứng giữa. Giảm không có nghĩa là hết lỗi, và bài này cũng nói rõ giới hạn đó.
Vấn đề mà kiểm thử tự động giải quyết
Phần mềm theo yêu cầu thường phát triển theo thời gian: thêm báo cáo, thêm bước duyệt, thêm kênh bán hàng. Mỗi lần thêm, có nguy cơ một chức năng cũ bị ảnh hưởng ngoài ý muốn. Ví dụ giả định: sửa cách tính chiết khấu cho một nhóm khách, và vô tình làm sai tổng tiền ở một loại đơn hàng khác.
Nếu việc kiểm tra hoàn toàn thủ công, người kiểm tra phải nhớ thử lại mọi chức năng cũ mỗi lần. Điều đó nặng và dễ sót. Kiểm thử tự động ghi lại những kiểm tra này thành chương trình để máy chạy lại mỗi lần, nhanh và nhất quán.
Các loại kiểm thử, nói ngắn gọn
- Unit test (kiểm thử đơn vị): kiểm tra từng phần nhỏ, như hàm tính tiền, hàm tính thuế, một quy tắc phân quyền. Chạy nhanh, bắt lỗi logic sớm.
- Kiểm thử tích hợp: kiểm tra các phần phối hợp với nhau, ví dụ tạo đơn hàng thì tồn kho giảm đúng.
- Kiểm tra mã tự động: phần mềm đọc mã và cảnh báo lỗi định dạng, lỗi dễ gây hỏng hoặc mẫu viết mã đáng ngờ, trước khi con người xem xét.
- Kiểm thử thủ công trên môi trường thử: vẫn cần cho các luồng nghiệp vụ quan trọng, và là nơi bạn tham gia nghiệm thu.
Prime Technology dùng quy trình CI/CD với kiểm thử tự động và kiểm tra mã tự động cho các dự án của mình. Phạm vi kiểm thử cụ thể phụ thuộc vào độ phức tạp từng hệ thống.
Lợi ích bạn cảm nhận được
- Cập nhật ít gây bất ngờ hơn, vì các chức năng cốt lõi được kiểm tra lại mỗi lần
- Quy trình đưa bản mới lên hệ thống giống nhau mỗi lần, ít phụ thuộc vào thao tác tay của một người
- Khi có lỗi, dễ xác định thay đổi nào gây ra, vì mỗi thay đổi đều đi qua cùng một đường kiểm tra
- Việc bàn giao và đổi người phụ trách dễ hơn, vì các kiểm tra ghi lại cách hệ thống được kỳ vọng hoạt động
Điều này đặc biệt quan trọng nếu bạn dự định mở rộng phần mềm theo từng giai đoạn, vì mỗi giai đoạn thêm sẽ đụng đến phần đã có.
Câu hỏi nên đặt cho bên làm phần mềm
- Khi có thay đổi, hệ thống có tự chạy kiểm tra không, hay chỉ lập trình viên tự thử?
- Những quy tắc nghiệp vụ quan trọng của tôi (tính giá, chiết khấu, phân quyền) có kiểm thử tự động không?
- Điều gì xảy ra nếu kiểm tra thất bại: bản cập nhật có bị chặn không?
- Có môi trường thử riêng để tôi xem trước khi lên hệ thống thật không?
- Nếu cập nhật gây sự cố, có cách quay lại phiên bản trước không?
Câu hỏi cuối rất đáng hỏi. Ngay cả khi có kiểm thử, khả năng quay lại bản cũ vẫn là lưới an toàn cần có. Đây cũng là một mục trong danh sách kiểm tra bảo mật phần mềm.
Giới hạn và khi nào không cần quá nhiều
Kiểm thử tự động chỉ bắt được những lỗi mà ai đó đã nghĩ đến để viết kiểm tra. Nó không đảm bảo phần mềm đúng với mọi tình huống thực tế, và không thay thế việc bạn nghiệm thu theo quy trình làm việc thật của doanh nghiệp.
Viết kiểm thử cũng tốn công. Với một công cụ nhỏ dùng nội bộ, sống ngắn, thay đổi rất ít, mức kiểm thử có thể nhẹ hơn nhiều. Với hệ thống xử lý tiền, tồn kho, công nợ hoặc nhiều người dùng, đầu tư vào kiểm thử thường đáng giá hơn. Hãy chọn mức tương xứng với rủi ro của từng phần.
Liên hệ với bảo trì
Kiểm thử và CI/CD không chỉ có ích trong lúc xây dựng. Chúng phát huy rõ nhất sau bàn giao, khi hệ thống cần vá lỗi, cập nhật thư viện và thêm tính năng. Xem thêm ở bài bảo trì phần mềm sau bàn giao.
Bước tiếp theo
Khi trao đổi về dịch vụ viết phần mềm theo yêu cầu, hãy hỏi cách nhóm phát triển kiểm tra mỗi lần cập nhật và đề nghị họ mô tả quy trình bằng ngôn ngữ dễ hiểu. Đó là một cách đơn giản để đánh giá cách làm việc của họ, kể cả khi bạn cuối cùng chọn đơn vị khác.
